Een interview met Gertrude Hambira, voorzitter van de Zimbabwaanse landbouwbond GAPWUZ, over het leven in Zimbabwe, de economie, de verschrikkingen bij de landonteigeningen en waarom ze zelf moest onderduiken.

Het werk als vakbondsleider in Zimbabwe is “zwaar, maar ook uitdagend”. Ze doet het nog steeds, na al die jaren van repressie, vol passie en hartstocht. Ondanks de nieuwe regering van nationale eenheid gaat het slecht met Zimbabwe. “De gewone man of vrouw merkt niets van economisch herstel.”




Verschrikkingen in documentaire 'House of Justice'

Ze is maar een paar dagen in Nederland, op doorreis tussen het Verenigd Koninkrijk en Brussel in. En met een duidelijke missie: het buitenland dient te weten welke verschrikkingen zich in Zimbabwe voltrekken. Dat toont ze met de documentaire ‘House of Justice’. Nog steeds gaan de landonteigeningen door, worden boeren en hun werknemers in elkaar geslagen en in het ergste geval vermoord. De hele landbouwsector is ontwricht en de landwerkers hebben amper werk noch eten. [meer over de documentaire 'House of Justice'>>]

“Het werk als vakbondsactivist is in Zimbabwe heel zwaar, maar ook uitdagend”, zegt Gertrude Hambira, “vooral in de sector waar ik werk. We hebben met verschillende grote problemen te maken, onder andere de werkloosheid onder de landwerkers. Velen zijn met geweld van het land gejaagd waar ze al jaren aan het werk waren. Zij hebben opvang nodig. GAPWUZ is geen humanitaire organisatie, maar als een lid honger heeft, dan krijgt hij wel van ons te eten. En we zoeken een nieuw thuis voor hem als dat nodig is.”

Duurt de repressie tegen vakbondsactivisten nog steeds voort? 
“Altijd als we onze activiteiten uitvoeren, hebben we te maken met geweld, ook op ZCTU-niveau. Het is heel moeilijk om je mening te geven. Ook degenen die vakbondsactivisten ontvangen, hebben last van intimidatie. Toch is het heel belangrijk dat zij zich blijven uitspreken over misstanden, anders kunnen we hen niet representeren. Ik hou van mijn werk. Ik heb een goede relatie met de landarbeiders en ik werk met een goede staf van mensen die heel steunend zijn.”

Hoe is de situatie nu voor landarbeiders en de leden van GAPWUZ?
“We hebben 25 duizend leden en ook nog een serie niet-betalende leden, omdat zij simpelweg het geld niet hebben voor het lidmaatschap. We gaan toch door met hen te vertegenwoordigen, want ze hebben ons nodig.
“Het minimumloon voor een landarbeider ligt op 10 à 15 US dollar per maand, maar zelfs dat betalen niet alle boeren. Want ze hebben te maken met concurrentie, zeggen ze, en kunnen zelf nauwelijks het hoofd boven water houden. We vechten dus voor een hoger loon en soms gewoon voor uitbetaling van dat loon. Ook vechten we tegen oneerlijk ontslag en helpen we de landarbeiders die met geweld van hun boerderij zijn verdreven.”

Wat merk je van nieuwe regering in relatie tot landarbeiders?
“In sommige sectoren herstelt zich de economie langzaam, maar de arme man of vrouw op straat merkt daar weinig van. Brood op de plank, onderwijs, alle basisvoorzieningen zijn moeilijk te krijgen. Volgens de ZCTU heeft een gezin van vijf personen 450 US dollar nodig om te kunnen leven. Dat halen de meeste bij lange na niet. De nieuwe regering is dus teleurstellend, want voor de gewone man of vrouw wordt niet veel  gedaan. Met die lage lonen krijg je kinderen niet naar school en voor degenen die ernstig ziek zijn of hiv hebben, is geen toegang tot medicijnen.

“Ik ben geen politicus en ik vermoed dat het best moeilijk is om dit land te regeren, maar het resultaat valt tot nu toe tegen. Iedereen hoopte dat het beter zou worden toen de nieuwe regering werd geïnstalleerd. We hoopten ook op herstel van de vrijheid, maar dat is eveneens niet gebeurd. We hadden nooit gedacht dat we onder deze nieuwe regering nog in elkaar geslagen zouden worden. Toch is dat de realiteit.”

Bedreiging en onderduiken 

Op 3 december 2008 werd je tijdens een protestdemonstratie van de ZCTU zwaar mishandeld door politie. Vorige maand ben je enkele dagen ondergedoken na bedreigingen. Wat was er precies gebeurd?
“Vorige maand keerde ik op een woensdag terug van een reis naar de VS waar ik had gesproken tijdens een seminar over de politieke crisis in Zimbabwe. Mijn vliegtuig had vertraging, waardoor ik pas een etmaal later in Harare arriveerde. Die woensdagochtend heel vroeg kwamen drie gemaskerde mannen mijn huis binnen, terwijl mijn man lag te slapen. Ze duwden een geweer in zijn maag en dwongen hem op te staan. Ze vroegen hem allerlei rare dingen over mij en losten schoten in het huis. Mijn 5-jarige zoon, mijn 70-jarige moeder en 2 neefjes waren daarbij aanwezig. Ze namen uiteindelijk drie mobiele telefoons en mijn mans portemonnee en zijn T-shirt mee.

“Een paar uur later landde ik in Harare en hoorde ik over de telefoon wat er gebeurd was. Toen ben ik vijf dagen ondergedoken, net als mijn zoontje en mijn moeder.”

Was je bang?
“Natuurlijk was ik bang, maar ik ben toch weer naar huis teruggekeerd, want ja, home sweet home. We kunnen niet allemaal het land uit gaan. Ze kunnen me vervolgen, ze kunnen me intimideren, maar ik zal niet opzij gaan. Ik voel me ook gesterkt door de internationale solidariteit. Die is voor ons heel belangrijk.”

Wat verwacht je van dit bezoek aan de FNV in Nederland? 
“Jullie kunnen heel veel voor ons doen. Allereerst is de solidariteit heel belangrijk. Maar jullie kunnen ook helpen het ontwikkelen van een hiv/aidsprogramma, dat in Zimbabwe een groot probleem is. We willen graag onderwijsmateriaal hebben om iedereen op tijd te kunnen voorlichten. Verder kan de FNV de druk op de regering opvoeren, zodat onze vrijheden hersteld worden.

“Wat betreft de documentaire ‘House of Justice’: daarvan hoop ik dat jullie die breed gaan verspreiden zodat iedereen weet wat er op het platteland in Zimbabwe speelt. We nodigen jullie ook uit om naar Zimbabwe te komen en de politieke slachtoffers te ontmoeten. Zodat we het gevoel krijgen dat we er niet alleen voor staan.”

Tekst: Astrid van Unen, 4 december 2009

Bekijk de documentaire 'House of Justice' >>